Η Δημοτική Βιβλιοθήκη Κοζάνης είναι μια συνεχής φωτεινή διαδρομή στο σώμα της τοπικής ιστορίας και των γραμμάτων της πόλης. Σ’ αυτή διακρίνεται η φιλοπατρία των Κοζανιτών και η αγάπη τους για τη μόρφωση. Είναι ο θεσμός που διασχίζει την ιστορία της Κοζάνης από την εμφάνισή της με την οργανωμένη της μορφή και αναφορά στη γενικότερη ιστορία της Ελλάδος. Η Βιβλιοθήκη υπήρξε η καρίνα πάνω στη οποία χτίστηκε ο επιχώριος πολιτισμός των γραμμάτων.

       Η αφετηρία της βρίσκεται στα μέσα του 17^ου αι.(1668) όταν ιδρύθηκε η Σχολή της Κοζάνης. Ξεκινά σαν σχολική αυτού του οιονεί πανεπιστημίου και στεγάζεται στο Επικσοπείο. Το 1690 έχουμε τον πρώτο χειρόγραφο βιβλιοκατάλογο με 440 τόμους θρησκευτικών και φιλολογικών βιβλίων που παραδίδεται στον βιβλιόφιλα μοναχό Ιωσήφ. Το 1814 με πρωτοστάτες τον λόγιο Ψαρίσιο Μεγδάνη και τον Γ. Παπαδημητρίου χτίζεται δίπλα από το Ναό του Αγίου Νικολάου μικρό θολωτό οίκημα που το ονομάζουν «Οίκο Βελτιώσεως» για να συνέρχονται «οι πεπαιδευμένοι ίνα μελετώσι, φιλολόγων και διαλέγονται». Εκεί συγκεντρώθηκαν όλα τα βιβλία της μικρής Κοινοτικής Βιβλιοθήκης η οποία στη συνέχεια εμπλουτίζεται με χιλιάδες τόμους από δωρεές επισκόπων (Ευγένιος), φιλοξενών Κοζανιτών (Π.Μουράτης,Ε.Ρ.Πόποβιτς) που ζουν στην Κεντρική Ευρώπη, αλλά και αγορές. Εκείνη την περίοδο ανατίθεται στο λόγιο Γ. Ρουσιάδη που βρίσκεται στη Βιέννη να επιλέγη και να αγοράζει όλες τις νέες εκδόσεις για την βιβλιοθήκη. Ο «Οίκος Βελτιώσεως» διατηρείται ολόκληρο το 19^ο αιώνα. Το 1916 με πρωτοβουλία του επισκόπου Ειρηνουπόλεως Φωτίου Β, μετέπειτα Οικουμενικού Πατριάρχου ιδρύεται το σωματείο «Αναγνωστήριο Κοζάνης» το οποίο παραλαμβάνει τα βιβλία του «Οίκου». Επιφανή πρόσωπα της πόλης συμμετέχουν σ’ αυτό, όπως ο δικηγόρος και λογοτέχνης Κ. Τσιτσελίκης και ο ιστορικός της Κοζάνης Π. Λιούφης.

         Το 1923 τα βιβλία παραδίδονται στο Δήμο και συστήνεται η «Δημοτική Βιβλιοθήκη Κοζάνης». Αυτά τοποθετούνται αρχικά σε μια αίθουσα του Δημαρχείου και το 1935 στους ημιυπόγειους χώρους του νέου Δημαρχείου.

       Το 1923 διορίζεται έφορός της ο Ν.Π.Δελιαλής. Είναι ο αναστηλωτής της σημερινής Δ.Βιβλιοθήκης Κοζάνης, προσωπικότητα που θα σημαδέψει την ιστορία της πόλης και ειδικά της βιβλιοθήκης. Αυτή στη θητεία του έγινε γνωστή στη χώρα και στον κόσμο ως μια μεγάλη βιβλιοθήκη με σημαντικό αριθμό παλιές εκδόσεις.

      Το 1964 μεταστεγάζεται σε μια προέκταση του Δημαρχιακού κτιρίου που έγινε με δωρεά των αδελφών Κοβεντάρων και προς τιμήν τους προστέθηκε στον τίτλο Δημοτική Βιβλιοθήκη Κοζάνης η λέξη «Κοβεντάρειος».

       To 1985 μεταφέρεται στο 2^ο όροφο του εμπορικού κέντρου του Δήμου και λειτουργεί με τη μορφή του Ν.Π. του Δήμου.

       Σήμερα αριθμεί κοντά στις 150 χιλ. τίτλους εκ των οποίων οι 15 χιλ. παλιές εκδόσεις.

       Άλλοι μεγάλοι δωρητές της Δ.Β.Κοζάνης είναι οι: Μητροπολίτης Φώτιος, αδελφοί Ε.Διάφα, Μητροπολίτης Ιωακείμ, Γ.Καράτζιας, Γ. Λυριτζής, Ι. Μόσχος, αδελφοί Γκατζογιάννη, κληρονόμοι Β. Φόρη, ο Μητροπολίτης Διονύσιος Ψαριανός με τη μεγάλη δωρεά 18 χιλ. τίτλων βιβλίων, περιοδικών και εφημερίδων. Η Πετρούλα Βλαχοπούλου-Γκατζόφλια με τη δωρεά της οποίας αγορασθηκε ο ηλεκτρονικός ψηφιοποιητής βιβλίων, εντύπων, εφημερίδων.